Các loại bảo hiểm bắt buộc khi đi làm 2026: BHXH, BHYT, BHTN cần biết

Khi ký hợp đồng lao động chính thức, người lao động (NLĐ) tại Việt Nam được luật bảo vệ thông qua ba loại bảo hiểm bắt buộc: bảo hiểm xã hội (BHXH), bảo hiểm y tế (BHYT) và bảo hiểm thất nghiệp (BHTN). Từ ngày 01/7/2025, Luật Bảo hiểm xã hội 2024 (số 41/2024/QH15) chính thức có hiệu lực, mở rộng đối tượng tham gia và bổ sung quyền lợi mới cho NLĐ. Bài viết tổng hợp toàn bộ thông tin bạn cần biết áp dụng cho năm 2026 — gồm tỷ lệ đóng, mức lương căn cứ đóng và quyền lợi đi kèm.

Vì sao 2026 là năm đặc biệt với bảo hiểm bắt buộc

Ba thay đổi lớn ảnh hưởng trực tiếp tới túi tiền NLĐ trong năm 2026:

• Luật BHXH 2024 hiệu lực từ 01/7/2025 thay thế Luật BHXH 2014. Đối tượng tham gia BHXH bắt buộc được mở rộng cho NLĐ có hợp đồng từ 01 tháng trở lên (trước đây là từ 03 tháng), người quản lý doanh nghiệp có hưởng lương, chủ hộ kinh doanh, NLĐ làm việc bán thời gian có lương từ mức tối thiểu vùng.
• Lương tối thiểu vùng tăng từ 01/01/2026 theo Nghị định 293/2025/NĐ-CP: Vùng I lên 5.310.000 đồng/tháng (+350.000), Vùng II 4.730.000 đồng, Vùng III 4.140.000 đồng, Vùng IV 3.700.000 đồng. Đây là mức sàn để tính tiền lương đóng BHXH bắt buộc.
• Tỷ lệ đóng tổng cộng vẫn giữ ở 32% mức lương căn cứ đóng — NLĐ chịu 10,5%, người sử dụng lao động (NSDLĐ) chịu 21,5%.

1. Bảo hiểm xã hội (BHXH) bắt buộc

BHXH là quỹ bảo đảm thay thế hoặc bù đắp một phần thu nhập khi NLĐ bị giảm hoặc mất thu nhập do ốm đau, thai sản, tai nạn lao động – bệnh nghề nghiệp, hết tuổi lao động hoặc qua đời. Đây là loại bảo hiểm cốt lõi và tốn ngân sách lớn nhất trong ba loại.

Tỷ lệ đóng năm 2026

Theo Điều 33, Điều 34 Luật BHXH 2024 và quy định hiện hành:

• NLĐ đóng 8% tiền lương tháng vào quỹ hưu trí và tử tuất.
• NSDLĐ đóng 17,5%, gồm: 14% vào quỹ hưu trí và tử tuất, 3% vào quỹ ốm đau – thai sản, 0,5% vào quỹ bảo hiểm tai nạn lao động – bệnh nghề nghiệp (BHTNLĐ-BNN). Doanh nghiệp đáp ứng điều kiện về an toàn lao động có thể được giảm xuống 0,3%.

Quyền lợi 5 chế độ

Khi tham gia đầy đủ BHXH bắt buộc, NLĐ được hưởng năm chế độ: ốm đau, thai sản, tai nạn lao động – bệnh nghề nghiệp, hưu trí và tử tuất. Luật BHXH 2024 bổ sung quyền lợi trợ cấp hưu trí xã hội dành cho người đủ 75 tuổi không có lương hưu, và chế độ thai sản trong BHXH tự nguyện — tăng đáng kể độ phủ an sinh.

Mức lương căn cứ đóng

Mức lương đóng BHXH không được thấp hơn lương tối thiểu vùng và không cao hơn 20 lần mức tham chiếu (mức tham chiếu thay thế khái niệm "mức lương cơ sở" cũ kể từ Luật BHXH 2024). Phụ cấp lương và các khoản bổ sung xác định được theo hợp đồng cũng tính vào lương đóng BHXH.

2. Bảo hiểm y tế (BHYT)

BHYT chi trả chi phí khám chữa bệnh tại các cơ sở y tế thuộc hệ thống ký hợp đồng với cơ quan BHXH. Luật BHYT sửa đổi 2024 (hiệu lực 01/7/2025) bỏ thủ tục chuyển tuyến với một số bệnh hiếm, bệnh hiểm nghèo và tăng mức hưởng khi khám chữa bệnh trái tuyến tại tuyến tỉnh lên 100% chi phí điều trị nội trú.

Tỷ lệ đóng năm 2026

Tổng tỷ lệ đóng BHYT là 4,5% tiền lương tháng đóng BHXH, trong đó:

• NLĐ đóng 1,5%.
• NSDLĐ đóng 3%.

Mức hưởng

NLĐ được chi trả 80–100% chi phí khám chữa bệnh đúng tuyến tùy nhóm đối tượng. Khi khám trái tuyến, mức hưởng theo Luật mới cao hơn rõ rệt so với trước 2025.

3. Bảo hiểm thất nghiệp (BHTN)

BHTN hỗ trợ NLĐ trong giai đoạn mất việc, đồng thời tài trợ học nghề và tư vấn giới thiệu việc làm. Đối tượng tham gia BHTN từ 2026 đã được mở rộng cho NLĐ có hợp đồng từ 01 tháng trở lên.

Tỷ lệ đóng năm 2026

• NLĐ đóng 1% tiền lương tháng.
• NSDLĐ đóng 1% tiền lương tháng.

Mức hưởng trợ cấp thất nghiệp

Trợ cấp thất nghiệp hằng tháng = 60% mức bình quân tiền lương tháng đóng BHTN của 6 tháng liền kề trước khi nghỉ việc. Thời gian hưởng tính theo số năm đóng: cứ đóng đủ 12–36 tháng được hưởng 3 tháng, sau đó cứ thêm 12 tháng được thêm 1 tháng, tối đa 12 tháng.

Điều kiện hưởng: đã đóng BHTN đủ 12 tháng trở lên trong 24 tháng trước khi chấm dứt hợp đồng, đã nộp hồ sơ tại Trung tâm Dịch vụ việc làm trong vòng 03 tháng và chưa tìm được việc trong vòng 15 ngày.

Tổng hợp tỷ lệ đóng năm 2026

Bảng dưới đây tổng kết toàn bộ tỷ lệ đóng bảo hiểm bắt buộc áp dụng từ 01/01/2026:

• NLĐ đóng 10,5% = 8% BHXH + 1,5% BHYT + 1% BHTN.
• NSDLĐ đóng 21,5% = 14% hưu trí, tử tuất + 3% ốm đau, thai sản + 0,5% BHTNLĐ-BNN + 3% BHYT + 1% BHTN.
• Tổng cộng: 32% mức lương căn cứ đóng BHXH.

Ví dụ: lương đóng BHXH 15.000.000 đồng/tháng → NLĐ bị trừ 1.575.000 đồng, doanh nghiệp đóng thêm 3.225.000 đồng, tổng quỹ bảo hiểm là 4.800.000 đồng/tháng.

Cần làm gì để bảo vệ quyền lợi

Khi đi làm, hãy chủ động kiểm tra ba điểm sau:

1. Kiểm tra sổ BHXH và mã số BHXH trên ứng dụng VssID hoặc Cổng dịch vụ công của Bảo hiểm xã hội Việt Nam — đảm bảo doanh nghiệp đã đăng ký và đóng đầy đủ.
2. Đối chiếu lương đóng BHXH với lương thực nhận. Nếu doanh nghiệp đóng trên mức thấp hơn lương thật, quyền lợi hưu trí và thai sản về lâu dài sẽ bị thiệt.
3. Lưu giữ hợp đồng lao động và bảng lương ít nhất 5 năm để đối chiếu khi cần làm thủ tục hưởng chế độ.

Hiểu đúng ba loại bảo hiểm bắt buộc giúp bạn chủ động lập kế hoạch tài chính, không bỏ lỡ quyền lợi và phát hiện sớm nếu doanh nghiệp đóng thiếu — một rủi ro vẫn còn phổ biến trong thị trường lao động Việt Nam hiện nay.